Starożytni Rzymianie, twórcy podstaw współczesnego prawa twierdzili :
NIEZNAJOMOŚĆ PRAWA SZKODZI
Słowa te pomimo upływu wieków są nadal aktualne. Nikogo bowiem przed odpowiedzialnością prawną nie chroni brak wiedzy o obowiązujących przepisach. Strażnik miejski, policjant, czy nawet sąd nie odstąpi od wymierzenia kary osobie, tylko dlatego, że twierdzi ona, iż nie wiedziała, że dane zachowanie jest zabronione.
Cały skomplikowany system prawny dzieli się na dziedziny, które regulują poszczególne aspekty życia społecznego.
Zanim rozpoczniemy rozważania na temat odpowiedzialności cywilnej i karnej osób, które nie ukończyły 18. roku życia, warto wprowadzić kilka pojęć. Mogą one okazać się istotne, a jednocześnie uporządkują pewien bałagan pojęciowy i niedopowiedzenia z nim związane.
Szczególnie istotne wydaje się być rozróżnienie pomiędzy małoletnim, nieletnim a młodocianym.
Według kodeksu cywilnego małoletnim jest osoba, która nie ukończyła 18 lat i nie zawarła zwiazku małżeńskiego. Pełnoletność osiąga się z chwilą ukończenia 18 lat lub wcześniej poprzez zawarcie małżeństwa. (Kodeks cywilny).
Nieletnim, odwołując się do kodeksu karnego, nazywa się osobę, która w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 lat. Rozszerzając to pojęcie należy odwołać się do Ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. W myśl tej ustawy przez nieletniego rozumie się:
Mlodociany to sprawca czynu zabronionego, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat (art. 115 Kodeksu karnego).
Odpowiedzialność cywilna
Zgodnie z art. 426 Kodeksu cywilnego małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Nie oznacza to jednak, iż pozostaje bezkarny wobec wyrządzonej szkody, gdyż kolejny artykuł tejże ustawy prezyzuje, kto ponosi odpowiedzialność: kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru. Jeśli brak jest osób odpowiedzialnych za nadzór nad małoletnim lub nie są oni w stanie naprawić szkody wyrządzonej przez niego, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody od samego sprawcy, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego (art. 428 KC). Za szkodę wyrządzoną w sposób zawiniony przez małoletniego powyżej 13 lat rodzice odpowiadają z tytułu nadzoru wtedy, gdy zostanie im udowodniona konkretna wina ( art. 415 KC), pozostająca w związku przyczynowym ze szkodą. Art. 415 wykłada natomiast, iż kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
Na koniec warto także dodać, iż za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody.(art. 422 KC).
Odpowiedzialność karna
W oparciu o ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz kodeks karny, rozróżnić można następujace sytuacje:
Wobec nieletnich sąd rodzinny może:
Kolejne artykułu Ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich precyzują inne kompetencje sądu rodzinnego i możliwości kontroli zachowania nieletniego:
Sąd rodzinny może:
Sąd może zwrócić się do właściwych instytucji państwowych lub społecznych oraz jednostek samorządowych o udzielenie niezbędnej pomocy w poprawie warunków wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego.(art. 7).
W wypadku gdy rodzice lub opiekun nieletniego uchylają się od wykonania obowiązków nałożonych na nich przez sąd rodzinny, sąd ten może wymierzyć im karę pieniężną w wysokości od 50 do 1.500 złotych.(art. 8)
W razie stwierdzenia u nieletniego upośledzenia umysłowego, choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych bądź nałogowego używania alkoholu albo innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia, sąd rodzinny może orzec umieszczenie nieletniego w szpitalu psychiatrycznym lub innym odpowiednim zakładzie leczniczym. Jeżeli zachodzi potrzeba zapewnienia nieletniemu jedynie opieki wychowawczej, sąd może orzec umieszczenie go w odpowiedniej placówce opiekuńczo-wychowawczej, a w przypadku gdy nieletni jest upośledzony umysłowo w stopniu głębokim i wymaga jedynie opieki - w domu pomocy społecznej.(art. 12)
Opracowanie na podstwie:
Dużą pomocą okazała się być strona internetowa: www.pedagogszkolny.pl
Warto w szczególności sięgnąć do artykułu zamieszczonego na poniższej stronie:
http://www.pedagogszkolny.pl/articles.php?article_id=63
opracowała: mgr Katarzyna Wawrzyniak
ULOTKA DLA RODZICÓW
Drogi Rodzicu! Coraz więcej dzieci i nastolatków popada w depresję. Szczególnie narażone są na nią dzieci, które doświadczyły straty – zmarł jeden z ich rodziców, kolega lub członek bliskiej rodziny, do którego były przywiązane. Choć wydawać się może, że problem depresji dotyczy wyłącznie osób dorosłych, badania wskazują, że co trzeci nastolatek ma objawy depresyjne, a z tego jeden na stu myśli samobójcze. W grupie ryzyka znajdują się też dzieci cierpiące na zaburzenia uczenia się, uwagi lub zachowania. Obserwuj więc swoje dziecko i postaraj się przestrzegać tych kilku wskazówek:
na podstawie: Głos Pedagogiczny